17 augustus 2026

Bibob in de zorg: de opmars van integriteitstoetsen, maar niet onbegrensd

Categorie: Bibob-procedure

De Wet Bibob wordt al jarenlang gebruikt om te voorkomen dat de overheid onbedoeld criminele activiteiten faciliteert. Lange tijd speelde de wet vooral een rol bij vergunningen voor horeca, coffeeshops en bouwactiviteiten. Inmiddels zien wij dat Bibob-onderzoeken steeds vaker hun weg vinden naar de zorgsector. Gemeenten zetten het instrument steeds vaker in bij Wmo-aanbieders, jeugdzorginstellingen en zorgondernemingen die deelnemen aan aanbestedingen of open house constructies.

Voor zorgaanbieders kan een Bibob-onderzoek verstrekkende gevolgen hebben. Tegelijkertijd laat een recente uitspraak van de Rechtbank Den Haag zien dat de inzet van de Wet Bibob niet onbeperkt mogelijk is. Ook voor integriteitsonderzoeken geldt dat een duidelijke wettelijke grondslag vereist is.

Wet Bibob in de zorg: waarom gemeenten steeds vaker Bibob-onderzoeken uitvoeren

Gemeenten besteden de afgelopen jaren steeds meer aandacht aan integriteit, governance, financieringsstructuren en de achtergrond van bestuurders van zorgorganisaties. Die ontwikkeling sluit aan bij de bredere maatschappelijke en politieke aandacht voor fraude en misbruik binnen het zorgdomein.

In de praktijk betekent dit dat zorgaanbieders die een overeenkomst sluiten voor Wmo-zorg of jeugdhulp steeds vaker worden geconfronteerd met uitgebreide Bibob-vragenlijsten. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar de organisatie zelf, maar ook naar aandeelhouders, financiers, bestuurders, concernstructuren en andere gelieerde ondernemingen.

Voor veel zorgaanbieders is dat een ingrijpend traject. Informatie moet vaak over een lange periode worden aangeleverd en ziet regelmatig op onderwerpen die verder gaan dan de dagelijkse zorgverlening.

Dat gemeenten hierbij steeds vaker een Bibob-toets toepassen, is niet verrassend. Met de inwerkingtreding van de tweede tranche van de Wet Bibob op 1 oktober 2022 heeft de wetgever expliciet ruimte gecreëerd om het instrument ook binnen delen van het sociaal domein toe te passen.

Waarom een negatieve Bibob-beoordeling grote gevolgen heeft

Een Bibob-onderzoek is meer dan een administratieve controle. De uitkomst kan directe gevolgen hebben voor de positie van een zorgaanbieder.
Een negatieve beoordeling kan onder meer leiden tot:

  • uitsluiting van een aanbestedingsprocedure;
  • het niet aangaan van een overeenkomst;
  • beëindiging van bestaande contracten;
  • reputatieschade;
  • onzekerheid voor cliënten, medewerkers en samenwerkingspartners.

Juist omdat de gevolgen zo verstrekkend kunnen zijn, stelt de wet voorwaarden aan de inzet van het instrument. Overheden en andere opdrachtgevers kunnen niet zonder meer een Bibob-onderzoek opleggen.

Rechtbank Den Haag: Bibob-onderzoek bij Wlz-inkoop niet toegestaan zonder wettelijke grondslag

Die begrenzing kwam duidelijk naar voren in een uitspraak van de voorzieningenrechter van de Rechtbank Den Haag van 31 juli 2026 (ECLI:NL:RBDHA:2026:21936).

In deze zaak had een zorgkantoor binnen een inkoopprocedure voor Wlz-zorg uitgebreide Bibob-verplichtingen opgelegd aan inschrijvende zorgaanbieders. Zorgaanbieders moesten verschillende gegevens verstrekken zodat een integriteitsbeoordeling kon plaatsvinden.

De voorzieningenrechter oordeelde echter dat hiervoor geen wettelijke grondslag bestaat. De Wet Bibob verwijst in artikel 1 lid 4 onder b limitatief naar specifieke wettelijke kaders, waaronder de Jeugdwet en de Wmo 2015. De Wet langdurige zorg (Wlz) wordt daarbij niet genoemd.

Volgens de rechter kan een zorgkantoor die ontbrekende wettelijke basis niet zelf aanvullen door te wijzen op mogelijke integriteitsrisico’s binnen de zorgsector. Hoe wenselijk een dergelijke controle ook wordt geacht, het is aan de wetgever om daarvoor een bevoegdheid te creëren.

Het zorgkantoor werd daarom verboden de Bibob-verplichtingen uit de inkoopprocedure te handhaven.

Het belang van een duidelijke wettelijke grondslag voor de Wet Bibob

De uitspraak benadrukt een belangrijk uitgangspunt van de Wet Bibob. Omdat het instrument diep ingrijpt in de persoonlijke en zakelijke sfeer van betrokkenen, mag het alleen worden ingezet wanneer daarvoor een expliciete wettelijke bevoegdheid bestaat.

Dat uitgangspunt is niet alleen relevant vanuit bestuursrechtelijk perspectief. Een Bibob-onderzoek gaat doorgaans gepaard met de verwerking van grote hoeveelheden persoonsgegevens en bedrijfsinformatie. Zonder wettelijke grondslag kan die gegevensverwerking ook op gespannen voet staan met de AVG.

De uitspraak laat daarmee zien dat de wens om integriteitsrisico’s te onderzoeken niet automatisch voldoende is. Eerst moet worden vastgesteld of de wet daadwerkelijk ruimte biedt voor toepassing van de Bibob-bevoegdheden.

Wat betekent een Bibob-toets voor zorgaanbieders?

Voor zorgaanbieders die deelnemen aan aanbestedingen, open house constructies of andere inkoopprocedures is het verstandig om voorbereid te zijn op een mogelijke Bibob-toets.

Daarbij is het belangrijk om:

  • inzicht te hebben in de eigen ondernemingsstructuur;
  • financieringsconstructies goed te documenteren;
  • transparantie te waarborgen binnen governance- en eigendomsverhoudingen;
  • relevante documenten tijdig beschikbaar te hebben;
  • kritisch te beoordelen of een opdrachtgever daadwerkelijk bevoegd is een Bibob-onderzoek uit te voeren.

De uitspraak van de Rechtbank Den Haag onderstreept dat niet iedere opdrachtgever automatisch gebruik kan maken van de Wet Bibob. De toepasselijkheid van de wettelijke grondslag verdient daarom altijd aandacht.

Waar liggen de juridische grenzen van Bibob-onderzoeken in de zorg?

Hoewel de Wet Bibob een steeds belangrijkere rol speelt binnen het zorgdomein, laat de recente rechtspraak zien dat de inzet daarvan niet onbeperkt is. Integriteitsonderzoeken kunnen vergaande gevolgen hebben voor zorgaanbieders en vereisen daarom een duidelijke wettelijke basis. De uitspraak van de Rechtbank Den Haag bevestigt dat ook binnen de zorgsector de grenzen van de wet moeten worden gerespecteerd.

Wordt uw organisatie geconfronteerd met een Bibob-onderzoek, ontvangt u een uitgebreid vragenformulier of heeft u vragen over de toepasselijkheid van de Wet Bibob binnen een aanbesteding of zorgovereenkomst? De advocaten van Blenheim volgen de ontwikkelingen op dit terrein nauw en denken graag mee over de juridische kaders en praktische gevolgen voor zorgaanbieders.