Curator legt beslag op privévermogen van bestuurders: gronden, risico’s en verweer

Een faillissement treft niet alleen de vennootschap, maar kan ook grote gevolgen hebben voor (voormalige) bestuurders. In de praktijk komt het regelmatig voor dat een curator conservatoir beslag laat leggen op het privévermogen van een bestuurder. Dat kan gaan om een bankrekening, een auto of zelfs de eigen woning. Zo’n maatregel komt vaak onverwacht en voelt ingrijpend. Toch betekent een beslag nog niet dat de curator ook gelijk krijgt. In deze blog wordt uitgelegd waarom een curator beslag kan leggen, op welke juridische gronden dat gebeurt en welke mogelijkheden een bestuurder heeft om zich daartegen te verweren.

Bestuurdersaansprakelijkheid bij faillissement

De curator heeft als taak om de schuldeisers van de failliete vennootschap zoveel mogelijk te voldoen. Daarbij kijkt hij niet alleen naar de activa in de boedel, maar ook naar het handelen van het bestuur in de periode vóór het faillissement.

Een belangrijke grondslag voor aansprakelijkheid is artikel 2:248 BW. Deze bepaling ziet op interne bestuurdersaansprakelijkheid in faillissement. Als de curator meent dat het bestuur zijn taak kennelijk onbehoorlijk heeft vervuld, kan hij de bestuurder aanspreken voor het volledige faillissementstekort. Het gaat dan om het volledige bedrag aan alle schulden, en dat kan aanzienlijk zijn.

De lat ligt hoog. Volgens vaste rechtspraak is alleen sprake van kennelijk onbehoorlijk bestuur als geen redelijk denkend bestuurder onder dezelfde omstandigheden zo zou hebben gehandeld. Het gaat dus niet om gewone fouten of tegenvallende bedrijfsresultaten.

Artikel 2:248 lid 2 BW bevat echter een zwaarwegende bewijsregel. Als de administratie niet op orde was of de jaarrekeningen niet tijdig zijn gedeponeerd, wordt vermoed dat sprake is van kennelijk onbehoorlijk bestuur én dat dit een belangrijke oorzaak van het faillissement is. De bewijslast komt dan bij de bestuurder te liggen, de bestuurder moet dan aantonen dat zijn handelen niets met het faillissement te maken had.

Naast artikel 2:248 BW kan de curator ook een vordering instellen uit onrechtmatige daad. In dit kader wordt vaak verwezen naar de zogenoemde Beklamel norm. Die houdt in dat een bestuurder persoonlijk aansprakelijk kan zijn als hij namens de vennootschap verplichtingen aangaat terwijl hij wist of redelijkerwijs moest begrijpen dat de vennootschap deze niet zou kunnen nakomen en geen verhaal zou bieden.

Deze vorm van aansprakelijkheid ziet vooral op het aangaan van nieuwe verplichtingen in een fase waarin de onderneming feitelijk al insolvent was

Waarom een curator conservatoir beslag legt op het privévermogen van bestuurders

Conservatoir beslag is een voorlopige maatregel. De curator vraagt de rechter om verlof om beslag te leggen op het privévermogen van de bestuurder, zodat dit vermogen niet verdwijnt voordat een rechter inhoudelijk over de aansprakelijkheid heeft geoordeeld. Dat verlof wordt meestal verleend zonder dat de bestuurder vooraf wordt gehoord. In de praktijk merkt de bestuurder het beslag pas wanneer de deurwaarder zich meldt of een bankrekening wordt geblokkeerd.

Wat kunt u als bestuurder doen tegen beslag door een curator?

Een conservatoir beslag is ingrijpend, maar niet definitief. Er bestaan verschillende juridische mogelijkheden om daartegen op te komen.

Op grond van artikel 705 Rv kan in kort geding opheffing van het beslag worden gevorderd. Dat kan bijvoorbeeld slagen als de vordering van de curator summierlijk ondeugdelijk is, als de curator geen rechtmatig belang heeft bij het beslag of als het beslag disproportioneel is.

Rechtbanken, waaronder de rechtbank Amsterdam, hebben eerder geoordeeld dat een beslag ook kan worden opgeheven wanneer de bestuurder voldoende zekerheid stelt, bijvoorbeeld in de vorm van een bankgarantie.

Verweer in de bodemprocedure

Nadat de curator conservatoir beslag heeft gelegd, zal hij meestal binnen twee weken een bodemprocedure moeten instellen voor zijn vordering op grond van bestuurdersaansprakelijkheid.

In deze bodemprocedure zal door de bestuurder inhoudelijk verweer gevoerd moeten worden. In beginsel moet de curator stellen en bewijzen dat sprake is van kennelijk onbehoorlijk bestuur en dat dit een belangrijke oorzaak van het faillissement was.

Niet iedere curator slaagt in een aansprakelijkstelling. Toch zijn er omstandigheden die de positie van een bestuurder aanzienlijk verzwakken. Dat is onder meer het geval wanneer:

• jaarrekeningen niet of te laat zijn gedeponeerd;
• de administratie niet voldeed aan de eisen van artikel 2:10 BW;
• kort voor het faillissement betalingen zijn gedaan aan gelieerde partijen of aandeelhouders;
• activa zijn overgedragen aan een andere entiteit zonder reële tegenprestatie;
• nieuwe verplichtingen zijn aangegaan terwijl duidelijk was dat betaling niet meer mogelijk was.

Dat betekent echter niet dat alles verloren is; dit vermoeden kan namelijk worden weerlegd.

De bestuurder moet dan aannemelijk maken dat andere oorzaken bepalend zijn geweest voor het faillissement. Denk aan een plotselinge marktinstorting, het wegvallen van een belangrijke klant of ingrijpende overheidsmaatregelen. Het gaat erom dat het onbehoorlijk bestuur niet de doorslaggevende oorzaak van het faillissement was.

Wat betekent beslag en bestuurdersaansprakelijkheid voor ondernemers?

De uitkomst van procedures over bestuurdersaansprakelijkheid is sterk afhankelijk van de feiten. De staat van de administratie, het moment waarop insolventie intreedt en de beslissingen die het bestuur heeft genomen, zijn daarbij doorslaggevend.

Een curator werkt met de informatie die hij in de boedel aantreft. Die informatie is vaak onvolledig en zelden in het voordeel van de bestuurder. Het is daarom van belang om tijdig en goed onderbouwd de eigen lezing van de feiten naar voren te brengen.

Conclusie: beslag door curator betekent niet automatisch aansprakelijkheid

Een beslag op het privévermogen van een bestuurder voelt als een zware ingreep. Tegelijkertijd staat daarmee nog niet vast dat aansprakelijkheid wordt aangenomen. Het juridische kader biedt ruimte voor verweer, mits snel en zorgvuldig wordt gehandeld.

Heeft u vragen over bestuurdersaansprakelijkheid of beslag door een curator? De advocaten van Blenheim adviseren bestuurders en ondernemers regelmatig over insolventierecht en aansprakelijkheidskwesties. Neem gerust contact op met een van onze specialisten.