Een bedrijfsovername in het MKB is vaak een mijlpaal: voor de koper een kans om te groeien, voor de verkoper vaak de kroon op jaren ondernemerschap. Maar achter de schermen schuilt een cruciale stap: due diligence. Dit onderzoek brengt de risico’s van de onderneming in kaart en vormt de basis voor de onderhandelingen.
Volgens Olivier Bergh, M&A-advocaat bij Blenheim, zien veel ondernemers due diligence nog als een formaliteit:
“In werkelijkheid bepaalt due diligence voor een groot deel of een deal wel of niet doorgaat. Het geeft kopers zekerheid, en het dwingt verkopers om hun zaken goed op orde te hebben.”
Het corporate/M&A-team van Blenheim Advocaten begeleidt MKB-ondernemers en kopers dagelijks bij dit proces.
Dit is de derde blog in onze serie Juridische inzichten bij MKB-overnames, waarin wij stap voor stap de belangrijkste thema’s behandelen.
Wat is due diligence?
Due diligence is het grondige onderzoek dat plaatsvindt voorafgaand aan een overname. De koper onderzoekt de financiële, juridische, fiscale en commerciële situatie van de onderneming. Het doel: risico’s in kaart brengen en beoordelen of de overeengekomen prijs in verhouding staat tot de waarde van het bedrijf.
Voor de verkoper is due diligence minstens zo belangrijk: hoe beter de onderneming is voorbereid, hoe minder discussie er tijdens het proces ontstaat en hoe groter de kans dat de deal doorgaat.
Soorten due diligence onderzoeken
Een due diligence traject kan breed of beperkt zijn, afhankelijk van de omvang van de deal. De belangrijkste onderdelen zijn:
- Financieel due diligence: onderzoek naar jaarrekeningen, kasstromen, schulden, werkkapitaal en prognoses.
- Juridisch due diligence: analyse van contracten met klanten en leveranciers, eigendomsrechten, vergunningen en lopende geschillen.
- Fiscaal due diligence: controle van belastingpositie, aangiften, aanslagen en openstaande verplichtingen.
- Commercieel due diligence: inzicht in de marktpositie, concurrentie en klantrelaties.
- Arbeidsrechtelijk due diligence: beoordeling van arbeidsovereenkomsten, cao’s, pensioenregelingen en personeelsdossiers.
Bij een volledig due diligence onderzoek worden vaak meerdere disciplines betrokken. Blenheim werkt samen met externe specialisten zoals fiscalisten, accountants en corporate finance adviseurs. Daarnaast beschikt Blenheim intern over expertise op het gebied van arbeidsrecht, vastgoed, intellectueel eigendom en IT. Zo wordt de onderneming vanuit alle invalshoeken doorgelicht en kunnen risico’s tijdig worden gesignaleerd en beheerst.
Waarom due diligence belangrijk is voor kopers
Voor de koper is due diligence dé manier om te ontdekken wat hij precies koopt. Onverwachte risico’s komen vaak pas in deze fase aan het licht. Denk aan een verborgen belastingschuld, een ongunstig huurcontract of een claim van een werknemer.
Deze informatie wordt vervolgens gebruikt om te onderhandelen over de voorwaarden: de koper kan een lagere prijs bedingen, extra garanties vragen of specifieke vrijwaringen opnemen in de koopovereenkomst.
Voorbeeld
Een koper ontdekt tijdens het due diligence onderzoek dat de onderneming een aanzienlijke achterstand heeft in btw-afdracht. Dankzij dit onderzoek kan hij afspreken dat de verkoper hiervoor een vrijwaring geeft, zodat de koper niet zelf opdraait voor de boete en rente.
Waarom due diligence belangrijk is voor verkopers
Voor de verkoper is due diligence spannend: alle details van de onderneming worden op tafel gelegd. Hoe beter de voorbereiding, hoe soepeler het proces verloopt.
Een verkoper doet er verstandig aan het bedrijf vooraf “verkoopklaar” te maken. Dat betekent: contracten opschonen, intellectueel eigendom vastleggen, personeelsdossiers compleet maken en fiscale risico’s in kaart brengen. Zo voorkomt u dat een koper tijdens het due diligence traject afhaakt of de prijs naar beneden bijstelt.
Voorbeeld
Een verkoper blijkt geen ondertekend huurcontract te hebben voor het pand waarin de onderneming draait. Voor een koper kan dit een groot risico zijn. Door dit vóór de verkoop te regelen, voorkomt de verkoper dat de deal op losse schroeven komt te staan.
Veelvoorkomende risico’s bij MKB-overnames
In de MKB-praktijk komen steeds dezelfde valkuilen terug bij due diligence:
- Onvolledige of slordige administratie.
- Mondelinge afspraken met leveranciers of klanten die niet zijn vastgelegd.
- Onzekerheid over fiscale verplichtingen, bijvoorbeeld loonheffingen of btw.
- Personeelskwesties, zoals onduidelijke arbeidsvoorwaarden of slapende dienstverbanden.
Deze punten lijken soms klein, maar kunnen in een overname grote financiële gevolgen hebben.
Onderzoeksplicht koper en meldingsplicht verkoper
Bij een overname gelden wederzijdse verplichtingen. De koper heeft een onderzoeksplicht: hij moet actief nagaan of de informatie over de onderneming klopt en of er risico’s aanwezig zijn. Een koper die nalaat due diligence uit te voeren, kan later moeilijk stellen dat hij is misleid over zaken die hij met enig onderzoek zelf had kunnen ontdekken. Tegelijkertijd heeft de verkoper een meldingsplicht: hij moet de koper informeren over essentiële zaken die voor de deal van belang zijn. Het bewust achterhouden van informatie kan leiden tot aansprakelijkheid.
In de praktijk wordt dit meestal vormgegeven via drie instrumenten: de virtuele dataroom (VDR), de Q&A en de disclosure letter. De dataroom bevat alle relevante documenten voor het due diligence-onderzoek. Alles wat daarin beschikbaar is gesteld, geldt in beginsel als gedisclosed. Tijdens de Q&A kan de koper nadere vragen stellen; de antwoorden van de verkoper of diens adviseurs gelden eveneens als aanvullende disclosure. De disclosure letter (in het Nederlands ook wel bekendmakingsbrief genoemd) vormt tot slot een bijlage bij de koopovereenkomst en bevat concrete uitzonderingen op de garanties die de verkoper heeft afgegeven. Vaak verwijst de disclosure letter naar stukken uit de dataroom of naar antwoorden uit de Q&A, maar zij kan ook aanvullende zaken bevatten die pas later naar voren zijn gekomen. Door deze punten expliciet op te nemen, kan de verkoper de garanties nuanceren en zich beschermen tegen garantieclaims die anders zouden ontstaan.
De rol van de advocaat bij due diligence
Een advocaat helpt ondernemers bij het structureren van het onderzoek en het interpreteren van de bevindingen. Waar een accountant zich richt op de cijfers, vertaalt de advocaat de risico’s naar concrete afspraken in de koopovereenkomst.
De advocaat zorgt ervoor dat:
- de bevindingen uit due diligence worden verwerkt in garanties en vrijwaringen;
- risico’s die boven water komen niet bij de koper blijven hangen;
- de ondernemer volledig inzicht krijgt in zijn verplichtingen en verantwoordelijkheden.
Zoals Olivier Bergh zegt:
“Een M&A-advocaat wijst ondernemers op risico’s en juridische verplichtingen die vaak pas tijdens due diligence zichtbaar worden. Zo kunnen partijen bewuste keuzes maken en komt niemand na closing voor verrassingen te staan.”
Conclusie
Due diligence is geen formaliteit, maar een cruciale stap die de waarde en veiligheid van een MKB-overname bepaalt. Voor kopers geeft het zekerheid over wat zij kopen; voor verkopers is het een kans om het bedrijf verkoopklaar te maken en de deal soepel te laten verlopen.
Wie due diligence serieus neemt en zich goed laat begeleiden, vergroot de kans op een succesvolle transactie zonder onaangename verrassingen.
Volgende keer in onze serie: Garanties en vrijwaringen bij MKB-overnames.