Kisten Bell vs. Fox News: (naburige)rechten rondom een audioboek of opname
Categorie: Intellectueel eigendomsrecht, Merkenrecht
Fox News lanceerde afgelopen november een podcast met een indrukwekkende line-up: onder andere Brian Cox, Sean Astin en Kirsten Bell deden mee. Niet de minste namen. De acteurs wisten echter van niets. Zij hebben 15 jaar geleden een audioboek opgenomen. Fox News kocht de rechten van die opnames en hergebruikte deze voor de podcast.
Deze blog gaat over de rechten rondom een audioboek. Wil je meer weten over rechten op een stem? Lees dan deze blog.
Kirsten Bell
Kirsten Bell heeft geen auteursrechten op het audioboek of de podcast. Auteursrechten behoren bij de persoon die een creatief werk maakt, in dit geval de scriptschrijver. Kristen Bell heeft het script van het audioboek niet geschreven, maar heeft dit alleen uitgevoerd. Zij is daarom uitvoerend kunstenaar. Uitvoerende kunstenaars krijgen wel zogenaamde naburige rechten. Naburige rechten lijken op het auteursrecht, en zijn hier ook sterk aan verbonden. Voorbeelden van personen met een naburig recht zijn dansers die een choreografie uitvoeren, zangers die een nummer inzingen en producenten die een filmwerk vastleggen.
Als uitvoerend kunstenaar heeft Kirsten Bell het recht om zich te verzetten tegen het opnemen, namaken, verkopen en uitzenden van een opname. Er kunnen afspraken worden gemaakt over deze rechten. Welke rechten Kirsten Bell heeft is dan ook zeer afhankelijk van wat zij contractueel heeft vastgelegd. Ze zal echter altijd het recht hebben om op te komen tegen aantasting van haar uitvoering. Dit is een recht waar geen afstand van kan worden gedaan. Het recht staat samen met het recht op naamsvermelding en recht op verzet tegen een wijziging in een werk bekend als “persoonlijkheidsrecht”. Een beroep op dit specifieke persoonlijkheidsrecht slaagt als de aantasting van de uitvoering leidt tot reputatieschade bij de uitvoerend kunstenaar. Het is goed denkbaar dat het gebruik van de oude opnames door de conservatieve zender Fox News reputatieschade oplevert voor Kirsten Bell. De Nederlandse Kirsten Bell zou hiermee dan ook een goede troef in handen hebben.
De schrijvers
Vaak wordt voor een audio-opname gebruik gemaakt van een auteursrechtelijk beschermd werk. Bijvoorbeeld de songtekst van een nummer, een boek in een audioboek en soms ook het script van een podcast. De schrijvers van deze achterliggende stukken hebben auteursrecht op het oorspronkelijke werk. Dit houdt in dat de schrijver van de songtekst, het boek en het script gebruik mag verbieden.
De opname waar Fox News gebruik van heeft gemaakt was oorspronkelijk een audioboek. Het is een vertolking van het Nieuwe Testament, waarin de acteurs verschillende personages uit de Bijbel vertolkten. Wie in dit geval de schrijver van het boek is, is een vraag van hogere orde. Een beroep op het auteursrecht valt vanuit deze hoek dus niet snel te verwachten. Wel kunnen er auteursrechten rusten op het script, als daarin voldoende eigen creatieve inbreng zit.
Het is overigens mogelijk dat er nog andere auteursrechtelijk beschermde werken aan de opname ten grondslag liggen. Het audioboek lijkt een flinke productie, met muziek, geluidseffecten en meer dan 70 acteurs. Zowel de muziek als een eventueel script kunnen kwalificeren als auteursrechtelijk beschermde werken. Door de omvang van de productie is het aannemelijk dat er afspraken zijn gemaakt over de betrokken rechten.
De Producent
Het originele audioboek is uiteindelijk een 23 uur durend stuk geworden, met verschillende acteurs, muziek en geluidseffecten. Hier is vaak een producent bij betrokken. De Nederlandse wet regelt dat degene die het financiële risico voor een opname draagt als producent moet worden aangemerkt. Deze persoon of partij heeft vrijwel dezelfde rechten als de uitvoerend kunstenaar. Hij heeft echter niet het recht om wegens reputatieschade op te komen tegen aantasting van een opname, een recht dat uitvoerende kunstenaars, zoals Kirsten Bell, wel hebben.
Opkomen tegen gebruik
Het is mogelijk om op te komen tegen (her-)gebruik van een audioboek op basis van verschillende rechten. Vaak worden in producties echter afspraken gemaakt over de rechten van de betrokkenen. Wat hierover is afgesproken zal leidend zijn. Daarom is het belangrijk om goede afspraken te maken over toekomstig gebruik van een opname. Er zijn een aantal zaken die hier een belangrijke rol spelen die belangrijk zijn om in gedachten te houden bij onderhandelingen:
- Overdraagbaarheid: auteursrechten zijn in beginsel overdraagbaar. De rechten geven veel zeggenschap over het gebruik van een opname. Wees dus waar mogelijk terughoudend met het overdragen van jouw (auteurs)rechten.
- Afstand: sommige rechten zijn niet overdraagbaar, maar daar kan afstand van worden gedaan. Van bepaalde persoonlijkheidsrechten kan bijvoorbeeld afstand worden gedaan, wat inhoudt dat je er geen beroep meer op kunt doen.
- Eigen voorwaarden: naast bestaande rechten kun je ook eigen voorwaarden laten vastleggen. In het kader van toekomstig gebruik kun je er bijvoorbeeld aan denken om vast te leggen dat de rechten niet mogen worden doorverkocht zonder jouw toestemming. Hiermee houd je toch een zekere mate van zeggenschap over het werk.
Daarnaast kunnen de makers en uitvoerende kunstenaars zich verzetten tegen aantasting van het werk. Dit is een persoonlijkheidsrecht waar geen afstand van kan worden gedaan. Een beroep hierop blijft dus mogelijk.