Trouw | Machteloosheid na zoveelste datalek. ‘Mensen hebben soms wel 100 online accounts’
Categorie: Privacyrecht
Dit artikel verscheen op woensdag 18 februari 2026 in Trouw. Onze collega Stephan Mulders werd geïnterviewd voor deze publicatie, zijn inzichten lees je in het onderstaande artikel.
Het datalek bij Odido zorgt bij slachtoffers voor angst en een gevoel van machteloosheid. ‘Mensen weten niet wat er met hun gegevens gebeurt.’
Adres, woonplaats, rekeningnummer, paspoortnummer; deze en andere persoonlijk gegevens van miljoenen Odido-klanten zijn na een cyberaanval in handen van criminelen beland, zo werd vorige week bekend. Het is een nieuw geval in een lange rij van datalekken bij Nederlandse bedrijven en organisaties. Zo werden vorig jaar gevoelige medische gegevens van honderdduizenden vrouwen buitgemaakt door een hack bij het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker.
De gevolgen van zo’n hack kunnen groot zijn voor de getroffenen, zegt Stephan Mulders, advocaat bij Blenheim in Amsterdam. Hij is gespecialiseerd in het privacyrecht en doet onderzoek naar de gevolgen van datalekken. Slachtoffers kunnen last krijgen van angsten, zegt hij. “Mensen weten vaak niet precies welke data er zijn gelekt en soms is het best gevoelige informatie. Daarnaast weet je ook niet wanneer cybercriminelen er iets mee doen. Dat kan direct zijn, maar ook pas over tien of twintig jaar.”
Veel verschillende accounts
Probleem is dat je tegenwoordig je gegevens vaak wel móet delen. Bij het afhalen van pakketjes bijvoorbeeld, bestellen bij online winkels zoals bol.com en ook veel gemeentediensten. Mensen hebben algauw honderd online accounts, zegt Jeroen van Beek. Hij is datalek-expert bij Scattered Secrets, een bedrijf dat andere bedrijven helpt te controleren of aanmeldgegevens zoals gebruikersnaam en wachtwoord gelekt zijn.
“Mensen maken zich nu zorgen omdat dit groot in het nieuws is, maar voor iedere Odido zijn er al honderden of duizenden andere Odido’s geweest”, relativeert Van Beek. Omdat mensen voor van alles en nog wat een online account moeten aanmaken, is de kans ook groter is dat gegevens lekken. “Er hoeft maar bij één van die partijen iets mis te gaan, of je gegevens zijn bekend.”
Een onderzoek van Plus Magazine uit 2024 onder 50-plussers bevestigt dit. Van de 1100 deelnemers aan het onderzoek bleek dat zij gemiddeld zeventig online accounts hadden. Onder jonge mensen ligt dit aantal vermoedelijk nog hoger.
Zo min mogelijk data
Moeten we ons er dus allemaal maar bij neerleggen dat onze gegevens op straat liggen? Een verontrustende gedachte, maar het betekent niet dat we niets kunnen doen om de schade te beperken. “Probeer zo min mogelijk van je data achter te laten”, adviseert Van Beek. “Als je de keuze hebt om een account aan te maken of zonder account te bestellen of reserveren, doe dan dat laatste. In veel gevallen hoef je dan veel minder persoonlijke gegevens in te vullen.”
Daarnaast adviseert de datalek-expert om te kijken naar wat écht belangrijk voor je is in de online wereld. Voor zaken waarvan dat niet het geval is, kun je een apart e-mailadres aanmaken. “Zorg dan dat je de minimale hoeveelheid data invult; die informatie hoeft overigens niet eens te kloppen. Mocht het ooit misgaan met dit soort accounts, dan heb je daar geen last van.”
Tot slot waarschuwt Van Beek mensen altijd alert te zijn, zeker als bekend is dat hun gegevens mogelijk gelekt zijn. Cybercriminelen kunnen zich anders voordoen en zo geld van je aftroggelen. “Als iemand je belt die zegt bij de bank te werken, zorg dat je kunt verifiëren dat die daar ook echt werkt. Vraag of ze je later op een werknummer kunt terugbellen of kijk of ze je kunt bereiken via de website van de bank. Zo zorg je dat je niet te gemakkelijk een slachtoffer wordt, door zomaar overal in mee te gaan met wat iemand aan de telefoon beweert.”
Juridische opties
Dat mensen tegenwoordig tot wel honderd online accounts hebben, is niet per se een vrije keuze. Van een streamingsdienst kun je je nog afvragen of het strikt noodzakelijk is, maar voor het kunnen regelen van je bankzaken is het dat wel, dat is niet mogelijk zonder online account. Bang voor het lekken van je gegevens of niet: je kunt er vaak gewoonweg niet omheen persoonlijke data achter te laten.
Slachtoffers van het datalek bij Odido kunnen een schadeclaim indienen bij Odido en zich beroepen op angstschade. Hiervan is sprake als de betrokkene de ‘gegronde vrees heeft dat zijn persoonsgegevens in de toekomst misbruikt zullen worden’. Toch is dit vaak niet lucratief, vertelt advocaat Mulders. “Er zijn in Nederland schadevergoedingen van 250 tot 2500 euro toegekend; over het algemeen dekt dit de kosten van de gang naar de rechter niet.”
Ook kunnen collectieve rechtszaken opgestart worden, waarbij een partij dit doet namens een groep slachtoffers. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de Consumentenbond. Nadeel hiervan is onder andere dat het erg lang duurt, vertelt Mulders. “Er lopen nu nog van dit soort rechtszaken die in 2020 zijn begonnen.”