Voorbereiding op de verkoop: zo maak je je MKB-bedrijf juridisch verkoopklaar

Een bedrijfsovername in het MKB draait niet alleen om de onderhandelingen en de prijs, maar vooral om het goed vastleggen van afspraken. Juist contracten bepalen achteraf wie welke rechten en verplichtingen heeft. Volgens Olivier Bergh, M&A-advocaat bij Blenheim , zien veel ondernemers dit over het hoofd:
“Een overname is vaak een eenmalige gebeurtenis. Juist dan moet je voorkomen dat er achteraf onduidelijkheid ontstaat. Goede contracten zorgen voor duidelijkheid en beschermen je belangen.”

Het corporate/M&A-team van Blenheim Advocaten begeleidt MKB-ondernemers dagelijks bij transacties. Dit is de tweede blog in onze serie Juridische inzichten bij MKB-overnames, waarin wij stap voor stap de belangrijkste thema’s behandelen. In deze blog bespreken we de belangrijkste contracten die u als ondernemer tegenkomt bij een bedrijfsovername.

Het belang van goede contracten

Een overname is vaak een spannend traject. Partijen spreken veel af, maar als afspraken niet goed zijn vastgelegd, ontstaan er snel misverstanden of zelfs conflicten. Juist in het MKB, waar vaak op vertrouwen wordt gehandeld, zien we dat dit risico wordt onderschat. Goede contracten geven duidelijkheid over zaken als koopprijs, garanties en vrijwaringen. Ze zorgen dat afspraken niet alleen mondeling zijn, maar ook juridisch afdwingbaar. Daarmee voorkomt u onverwachte claims en discussies achteraf. Een simpel voorbeeld: bij een earn-out moet duidelijk zijn hoe de omzet wordt berekend. Zonder die afspraken kan de discussie over bruto of netto omzet uitlopen op een juridisch geschil. Met heldere contracten houdt u grip op de deal en verkleint u de risico’s.

Non-Disclosure Agreement (NDA)

Een Non-Disclosure Agreement (NDA), of geheimhoudingsovereenkomst, is meestal de eerste stap bij een overname. Het zorgt ervoor dat vertrouwelijke informatie, zoals cijfers, klanten en personeel, niet kan worden misbruikt als de deal niet doorgaat. Zo houdt u grip op gevoelige gegevens en staat er een sanctie tegenover als de koper de geheimhouding schendt.

Stel dat u uw omzetcijfers en marges deelt met een partij die later tóch afhaakt en zelf een concurrent blijkt te zijn. Dankzij een NDA heeft u juridische middelen om misbruik van uw informatie aan te pakken.

Waar moet je op letten?

1. Geldigheidsduur van de geheimhouding.
2. Wie toegang heeft tot de informatie (bijvoorbeeld ook adviseurs van koper).
3. Boetebepaling bij schending.

Intentieverklaring (LOI)

Een Intentieverklaring (Letter of Intent of LOI) legt de belangrijkste uitgangspunten van de deal vast, zoals een indicatieve koopprijs, exclusiviteit en de vervolgstappen. Het document is deels bindend (geheimhouding, exclusiviteit), deels niet, en voorkomt dat partijen langs elkaar heen onderhandelen. Voor ondernemers is het cruciaal te weten wat wél en wat niet juridisch afdwingbaar is. Een ondernemer die denkt dat een LOI vrijblijvend is, kan onaangenaam verrast worden als hij tóch vastzit aan een exclusiviteitsbeding en daardoor niet meer met andere geïnteresseerden kan praten.

Waar moet je op letten?

1. Welke afspraken zijn bindend (geheimhouding, exclusiviteit) en welke niet.
2. De looptijd van de exclusiviteit.
3. Hoe kosten en due diligence zijn geregeld.

Koopovereenkomst (SPA of APA)

De koopovereenkomst is het hart van de transactie. Dit is het document waarin de feitelijke overdracht wordt geregeld en waarin de afspraken tussen koper en verkoper samenkomen. Bij een aandelenoverdracht heet dit een Share Purchase Agreement (SPA), bij een activa-passiva transactie een Activa-Passiva Overeenkomst (APA).

De koopovereenkomst gaat veel verder dan alleen de koopprijs. Het document bevat bepalingen over:

1. de koopprijs en betalingsstructuur (bijvoorbeeld een eenmalige betaling, termijnen of een vendor loan);
2. garanties en vrijwaringen, waarmee verkoper instaat voor juistheid van bepaalde informatie (bijvoorbeeld over jaarrekeningen, belastingen of personeel);
3. opschortende voorwaarden, zoals goedkeuring van de bank of de Autoriteit Consument & Markt;
4. non-concurrentie en relatiebedingen, zodat de verkoper niet direct een concurrerend bedrijf kan beginnen.

Waar moet je op letten?

1. Zorg dat garanties duidelijk en volledig zijn. Hoe specifieker, hoe beter ze u beschermen.
2. Controleer of er heldere vrijwaringen zijn opgenomen voor risico’s die tijdens due diligence naar boven kwamen.
3. Let op de betalingsregeling: krijgt u of betaalt u alles direct, of zijn er uitgestelde betalingen/earn-outs?
4. Bekijk of er claw back-bepalingen zijn die later invloed kunnen hebben op de koopprijs.

Voorbeeld: Een ondernemer koopt een productiebedrijf. Een jaar later blijkt er een verborgen milieuschuld te bestaan. Als in de koopovereenkomst een duidelijke garantie en vrijwaring over milieuzaken is opgenomen, kan de koper de schade verhalen op de verkoper. Zonder zo’n bepaling moet de koper de kosten zelf dragen, wat de winstgevendheid van de hele deal in gevaar kan brengen.

Aandeelhoudersovereenkomst

Een Aandeelhoudersovereenkomst (Shareholders Agreement – SHA) is nodig wanneer meerdere aandeelhouders samen de onderneming voortzetten. Hierin staan afspraken over stemrechten, dividend, verkoop van aandelen en non-concurrentie. Het voorkomt dat de onderneming vastloopt als er later een conflict ontstaat tussen aandeelhouders. Bijvoorbeeld: twee aandeelhouders zijn het oneens over investeringen in groei. Met een goede SHA staat er een regeling in om het geschil op te lossen of elkaar uit te kopen, zodat de onderneming door kan gaan.

Waar moet je op letten?

1. Stemrechten en besluitvorming.
2. Regeling bij verkoop van aandelen (meeverkoop- of uitkooprechten).
3. Non-concurrentie en dividendbeleid.

Aanvullende contracten die vaak voorkomen

Naast de kerncontracten zijn er nog andere documenten die in veel MKB-overnames een rol spelen:

1. Vendor Loan Agreement – de verkoper financiert een deel van de koopprijs mee. Dit maakt de deal vaak mogelijk als de bank niet het volledige bedrag wil lenen. Voor de verkoper betekent dit meestal een achtergestelde positie ten opzichte van de bank, met een afgesproken rente en looptijd.
2. Earn-Out Agreement – de verkoper krijgt een extra bedrag als de onderneming in de toekomst bepaalde resultaten behaalt. Dit voorkomt dat partijen nu al oneindig discussiëren over de waardering. Voor ondernemers is het belangrijk om duidelijke afspraken te maken over de berekening, omdat verschillen tussen bruto en netto resultaat tot conflicten kunnen leiden.
3. Managementcontracten – als de verkopende ondernemer (tijdelijk) aanblijft als manager of adviseur. Dit zorgt voor continuïteit en helpt de koper om de onderneming goed over te nemen. Belangrijk is wel om afspraken te maken over duur, beloning en taken, zodat verwachtingen helder zijn.
4. Financieringsovereenkomsten met de bank – de koper sluit vaak een lening of kredietfaciliteit bij een bank om (een deel van) de koopprijs te financieren. Hierin staan voorwaarden, zekerheden en convenanten die de koper na de overname moet naleven. Vaak geldt daarbij dat andere leningen, zoals een vendor loan of aandeelhouderslening, achtergesteld moeten worden ten opzichte van de banklening.
5. Vermogensinstandhoudingsverklaring – waarbij de koper verplicht is een deel van het vermogen in de BV te laten zitten, zodat de verkoper zekerheid heeft bij eventuele claims of claw backs. Dit voorkomt dat de koper de onderneming na de deal leegtrekt en er niets overblijft om toekomstige verplichtingen of geschillen af te wikkelen.

De rol van de advocaat bij contracten

Een advocaat zorgt dat alle documenten goed op elkaar aansluiten en dat afspraken uitvoerbaar en afdwingbaar zijn.

Waar helpt een advocaat bij?

1. Het opstellen en beoordelen van contracten.
2. Het beperken van risico’s via garanties, vrijwaringen en aanvullende afspraken zoals een vermogensinstandhoudingsverklaring.
3. Het voeren van onderhandelingen, zodat u niet alleen staat tegenover de andere partij en diens adviseurs.

Zoals Olivier Bergh zegt: “Een M&A-advocaat helpt ondernemers de deal goed te structureren door te wijzen op risico’s en juridische verplichtingen. Dat geeft zekerheid en voorkomt problemen achteraf.”

Conclusie

Een MKB-overname omvat altijd meerdere contracten die samen het fundament van de deal vormen. Van NDA en LOI tot koopovereenkomst en aandeelhoudersovereenkomst, aangevuld met afspraken zoals vendor loans, earn-outs of een vermogensinstandhoudingsverklaring: elk document heeft zijn eigen functie en beschermt uw belangen.

Wie zijn contracten serieus neemt en zich goed laat adviseren, voorkomt verrassingen en houdt grip op de deal.

Volgende keer in onze serie: Post-closing risico’s bij MKB-overnames