De EU en de VS bundelen de krachten en pleiten voor het vrijgeven van patenten op Coronavaccins

Symbolischer kan bijna niet. Op 5 mei 2021, Bevrijdingsdag, brengt de handelsgezant van de Amerikaanse president een persbericht naar buiten waarin de Verenigde Staten zich bereid verklaart om patenten op coronavaccins vrij te geven om de productiecapaciteit te verhogen. Een dag later reageerde Voorzitter van de Europese Commissie Von der Leyen hierop door te stellen dat de EU ook niet onwelwillend staat tegenover het vrijgeven van patenten op coronavaccins.

Op de coronavaccinaties van de verschillende farmaceuten rusten patenten, ofwel octrooien. Een octrooi geeft de octrooihouder het uitsluitend recht op een voortbrengsel of werkwijze. Dit houdt in dat de octrooihouder 20 jaar lang het exclusieve recht heeft om zijn uitvinding te exploiteren. Hiermee wordt beoogd innovatie te stimuleren en de uitvinder te belonen door een tijdelijk monopolie op zijn uitvinding te geven zodat de uitvinder zijn investeringen terug kan verdienen. Om de inhoud van deze blog dicht bij huis te houden gaat deze blog in op hoe het vrijgeven van een octrooi er naar Nederlands recht uit zou zien.

Hoe geef je een patent vrij?

Voor het vrijgeven van de octrooien op coronavaccins zijn twee mogelijkheden. De octrooihouder kan anderen toestemming geven om de voorbehouden handelingen te verrichten via een licentie of door zijn octrooi in te brengen in een zogeheten patent pool. Daarnaast is in de Rijksoctrooiwet de mogelijkheid voor het verlenen van een dwanglicentie in het algemeen belang vastgelegd.

Patent pool

De patent pool zou eigenlijk de ideale oplossing zijn voor het vrijgeven van patenten op coronavaccins. Een patent pool is (vaak) een joint venture waarin octrooihouders zoals in dit geval bijvoorbeeld AstraZeneca en Pfizer hun onderzoeksresultaten en octrooien beschikbaar stellen. Zij zijn zogenaamd ‘lid’ van de pool. Dan worden de octrooien die zich in deze pool bevinden beschikbaar gemaakt via licenties aan andere leden van de pool, maar ook aan niet-leden. De patent pool wijst dan uiteindelijk een deel van de geïnde licentietarieven toe aan elk bedrijf wat zijn octrooi heeft ingebracht in de pool.

In mei 2020 heeft het WHO al een dergelijke patent pool opgezet om kennis, intellectueel eigendom en data die te maken hebben met COVID-19 in te delen om zo de bestrijding te versnellen (WHO COVID-19 Technology Access Pool ofwel C-TAP). Tot dusver hebben farmaceuten echter ieder voorstel tot het inbrengen van patenten in C-TAP uit commerciële overwegingen afgewezen.

Dwanglicentie

De andere mogelijkheid is het afgeven van een dwanglicentie. Een dwanglicentie houdt in dat de minister van Economische Zaken, indien het algemeen belang dit naar zijn oordeel vordert, onder een octrooi een licentie van een door hem nauwkeurig omschreven inhoud aan een door hem aangewezen persoon kan verlenen. De licentie wordt tijdelijk verleend, dat wil zeggen dat hij weer ingetrokken wordt indien de omstandigheden die hebben geleid tot het verlenen van een dwanglicentie ophouden te bestaan en het onwaarschijnlijk is dat zij herleven. De dwanglicentie geeft de minister van Economische Zaken dus de mogelijkheid om tijdelijk inbreuk te maken op de exclusieve rechten van de octrooihouder. De dwanglicentie is een uiterste middel om een octrooihouder te dwingen om licenties af te geven. Het middel is daarom ook nog nooit ingezet in Nederland.

In een notitie aan de Tweede Kamer wordt als voorbeeld voor het toepassen van een dwanglicentie in het algemeen belang onder andere genoemd het bestrijden van een ziekte-epidemie waarbij een octrooihouder onvoldoende productiecapaciteit heeft om aan de vraag naar zijn effectieve geneesmiddel te voldoen.

De dwanglicentie kan alleen afgegeven worden indien de octrooihouder zelf niet bereid is om een licentie af te geven. De minister van Economische Zaken moet daar onderzoek naar doen. Hij moet pogen om tegen redelijke commerciële voorwaarden de farmaceut alsnog te bewegen tot het verlenen van een licentie. Deze stap mag echter overgeslagen worden indien er sprake is van een nationale noodtoestand, of andere omstandigheden van bijzonder dringende aard zich aandoen.

De ontvanger van de licentie moet een vergoeding betalen aan de octrooihouder voor het gebruik van de dwanglicentie. Deze vergoeding kunnen partijen met elkaar overeenkomen, en moet in lijn zijn met de economische waarde van de licentie. Als er geen overeenstemming over de te betalen vergoeding wordt bereikt, kan de rechter op verzoek de vergoeding vaststellen. Ook kan de minister aan de verkrijger(s) van de dwanglicentie het stellen van een zekerheid opleggen.

Struikelblokken

Kunnen grote farmaceuten nog iets doen tegen een dergelijke dwanglicentie als hij eenmaal is opgelegd? Ja. Het gaat om een besluit van een minister, waartegen bezwaar en beroep gewoon open staan. Het instellen van bezwaar en beroep hebben in principe schorsende werking op de werking van de dwanglicentie, tenzij de beschikking van de minister op grond van de vereiste spoed anders bepaalt. Een ander struikelblok zou nog de toepasselijkheid van de Geneesmiddelenwet zijn, die de dataexclusiviteit van klinische testen garandeert. Die dataresultaten zijn nodig om een handelsvergunning voor de geneesmiddelen te krijgen.

Conclusie

De uitspraken van de Europese Commissie en van de VS zijn goed nieuws voor het opschalen van de vaccinatieproductie. Alhoewel met het afgeven van een dwanglicentie niet opeens alle problemen voorbij zijn. Zo moeten er wel genoeg productiefaciliteiten zijn die de technische mogelijkheden hebben om vaccins te produceren. Daarnaast kan het ook zomaar zo zijn dat er niet genoeg informatie in het octrooischrift (hetgeen wat beschrijft waar het octrooi op rust) staat om goed in staat te zijn om het vaccin te produceren. De uitspraken van de Europese Commissie en de VS zijn dus een goede eerste stap, maar ze betekenen nog niet dat de oplossing in de nabije toekomst ligt. 

Heeft u vragen over dit artikel? Neem dan contact op met Thomas Kriense, specialist intellectueel eigendomsrecht bij Blenheim.

Published articles

Het Bibob-formulier, een bestuursrechtelijk en strafrechtelijk zwaard van Damocles? Valsheid in geschrifte ligt op de loer

Read more

Het Bibob-formulier, een bestuursrechtelijk en strafrechtelijk zwaard van Damocles? Valsheid in geschrifte ligt op de loer

Read more